Giải Pháp Hồi Sinh Các Dòng Sông Chết: Nhìn Từ Góc Độ Công Trình Và Trách Nhiệm Địa Phương

Hiện nay, nhiều dòng sông tại Việt Nam, đặc biệt ở vùng trung và hạ du, đang rơi vào tình trạng “chết lâm sàng” do ô nhiễm nghiêm trọng và thiếu dòng chảy bổ cập. Việc hồi sinh các dòng sông chết không chỉ dừng lại ở những trạm bơm hay nhà máy xử lý nước thải, các chuyên gia cho rằng cần đồng bộ hóa các giải pháp cả về kỹ thuật lẫn thể chế, nhất là trao quyền và nâng cao trách nhiệm của chính quyền cấp xã.

Thực trạng đáng báo động: Những dòng sông đang hấp hối

Việt Nam có hơn 3.450 dòng sông lớn nhỏ. Nhưng theo các chuyên gia tại Hội thảo Hồi sinh những dòng sông chết ngày 10/7/2025. Và rất nhiều trong số đó đang bị ô nhiễm nặng. Đặc biệt tại các khu vực đông dân cư, làng nghề và đô thị.

Tình trạng xả thải không kiểm soát, thiếu hệ thống quan trắc, và dòng chảy suy giảm nghiêm trọng khiến các dòng sông như Nhuệ, Đáy, Bắc Hưng Hải… bị bao phủ bởi nước đen, bọt trắng, mùi hôi thối.

Hà Nội tiên phong cải tạo dòng chảy và xử lý nước thải nhằm hồi sinh các dòng sông chết

Tại hội thảo, ông Nguyễn Đình Hoa – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hà Nội – cho biết thành phố đã lên kế hoạch cải tạo các dòng sông nội đô. Cụ thể:

• Khởi công trạm bơm Liên Mạc, đưa nước từ sông Hồng vào sông Nhuệ, tổng kinh phí 4.000 tỷ đồng.
• Nghiên cứu xây dựng trạm bơm tại cống Ba Xuân để dẫn nước vào sông Đáy.
• Vận hành hai nhà máy xử lý nước thải quy mô lớn: Yên Sở và Yên Xá.
• Rà soát mô hình tổ chức sau khi tinh gọn cấp chính quyền. Tăng quyền cho cán bộ cấp xã trong công tác bảo vệ môi trường.

Kết hợp giải pháp tập trung và phân tán

Ông Hoàng Dương Tùng – Đại diện Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam – nhấn mạnh, bên cạnh các công trình quy mô lớn, cần phát triển các giải pháp nhanh, linh hoạt:

• Bổ cập nước bằng các trạm bơm nhỏ dọc sông, tiết kiệm chi phí và chủ động nguồn nước.
• Quan trắc nước bằng cảm biến giá rẻ, cập nhật dữ liệu công khai để người dân cùng giám sát.
• Giao KPI cụ thể cho cấp xã, áp dụng công nghệ GIS để theo dõi phát thải và truy vết ô nhiễm tới từng cơ sở.

Giải pháp công trình và phi công trình – Cần đi đôi

Theo chuyên gia Nguyễn Trường Duy (Hội Đập lớn và Phát triển Nguồn nước Việt Nam), hồi sinh các dòng sông không thể chỉ trông chờ vào trạm bơm:

“Các trạm bơm điện giúp cải thiện dòng chảy tức thời nhưng thiếu tính bền vững. Giải pháp lâu dài là tạo dòng chảy tự nhiên ổn định, như:

• Tôn đáy sông
• Xây đập dâng
• Khai thác đa mục tiêu và thân thiện với môi trường.

Ông cũng nhấn mạnh việc xử lý triệt để nước thải đầu nguồn, đặc biệt là tại làng nghề và khu công nghiệp, kết hợp huy động nguồn lực xã hội hóa để đầu tư cho công trình xử lý và bảo vệ nguồn nước.

Cần cơ chế liên kết vùng – Không ai có thể hành động đơn độc

Từ góc độ tỉnh hạ nguồn, ông Lê Hùng Thắng – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình – cho rằng cần tái lập cơ chế phối hợp liên vùng. Trước đây, Ủy ban sông Nhuệ – Đáy từng có vai trò kết nối địa phương để xử lý chung vấn đề ô nhiễm, tuy nhiên hiện nay đã bị gián đoạn.

Việc quản lý các dòng sông cần tính liên thông về địa lý, dòng chảy, quy hoạch xả thải – không thể tách rời giữa các tỉnh/thành có chung lưu vực.

Kết luận: Bảo vệ sông là trách nhiệm chung, bắt đầu từ địa phương

Để hồi sinh các dòng sông chết, không chỉ cần những trạm bơm, đập dâng hay nhà máy xử lý nước thải, mà cần một cơ chế trách nhiệm rõ ràng, dữ liệu minh bạch, và sự vào cuộc của từng cán bộ cấp xã, từng người dân, từng doanh nghiệp.

Câu hỏi không phải là “có thể cứu được sông hay không”, mà là “chúng ta có đủ quyết tâm để làm điều đó hay không”.

Nguồn thông tin: Theo vnexpress (xem bài viết gốc tại đây).